School

Preventie en GVO in de gezondheidszorg

Preventie en GVO in de gezondheidszorg
Wat is preventie?
Ervoor zorgen dat er iets niet gebeurt. Je waarschuwt iemand om te voorkomen dat er iets gebeurt wat vervelend of schadelijk is. In de gezondheidszorg heeft het betrekking op het voorkomen van ziekte, of het stimuleren van gezondheidsbevorderend gedrag.

Wat is GVO?
Dat staat voor gezondheidsvoorlichting en opvoeding.
Voorlichting betekent dat je aan iemand uitleg geeft. Opvoeding betekent in dit geval dat je probeert door middel van voorlichting mensen aan te zetten tot een bepaald gedrag. Je moet jezelf wel bewust zijn dat jij de informatie aandraagt, maar dat de zorgvrager uiteindelijk zelf beslist wat hij met de informatie doet.

Waarom preventie en GVO?
Alleen al omwille van de kosten in de gezondheidszorg is het van belang om een juiste manier van leven te propageren.
Waarom kregen preventie en GVO steeds duidelijker een eigen plaats? De belangrijkste reden was: men werd zich steeds bewuster van de toename van aandoeningen en ziekten waarbij het gezondheidsgedrag (lichamelijk, psychisch en sociaal) van mensen een rol speelde. En er werd duidelijk dat de benadering van mensen en de manier van voorlichting van doorslaggevend belang waren.
Het probleem bij preventie en GVO is dat gezondheid vaak een subjectief begrip is; mensen geven er een eigen uitleg aan.

De 3 niveaus van preventie en GVO
- Microniveau: gericht op individuen, gezinnen en kleine groepen
- Mesoniveau: gericht op bedrijven, instellingen, clubs en scholen
- Macroniveau: gericht op de hele maatschappij. Soms heeft het betrekking op een heel grote doelgroep, zoals alle ouderen, verkeersdeelnemers of werknemers.

Preventie en GVO op microniveau
Voorlichting geven en daardoor proberen invloed uit te oefenen op het gedrag van de zorgvrager wordt onder andere door ons gedaan. Je kan adviezen geven, of iets uitleggen.

Preventie en GVO op mesoniveau
Er zijn tal van instellingen en patiëntenverenigingen (o.a. GG&GD, Riagg, VAD, Voorlichtingsbureau voor voeding, nederlandse hartstichting, astmafonds, Kankerbestrijding) die voorlichting en ondersteuning geven op mesoniveau. Ze hopen daarbij een gedrag of denkwijze bij het grote publiek of bij een speciale doelgroep te bereiken. Een aparte rol is weggelegd voor de Arbo-diensten, die wetten en richtlijnen controleren met betrekking tot de veiligheid en de omstandigheden waaronder gewerkt wordt.

Preventie en GVO op macroniveau
Er worden activiteiten gericht op preventie en GVO, opgezet en uitgevoerd door o.a. het Landelijk Centrum GVO en het Instituut voor Gezondheidsbevordering en Preventie.
Onderzoekers van grote instellingen en universiteiten, proberen door statistisch onderzoek duidelijk te maken dat de overheid bepaalde maatregelen moet nemen om de gezondheid en het welzijn te bevorderen (bijvoorbeeld: maximum snelheid, vaccineren, milieu, aidspreventie, voeding, geweld).
Vanuit macroniveau wordt verder ondersteuning geboden aan die personen die op micro- en mesoniveau met preventie en GVO bezig zijn.

De aanpak van preventie en GVO
Preventie en GVO vereisen dat je methodisch handelt. Er wordt een stappenplan uitgevoerd en uiteindelijk evalueer je de uitgevoerde activiteit gericht op preventie en GVO.

Stap 1, verzamelen van gegevens
Bij het verzamelen van gegevens ben je gericht op de bedreigingen die er voor de gezondheid zijn en op de gezondheidsproblemen die er zijn.

Stap 2, formuleren van het gezondheidsprobleem met de mogelijke oorzaak
1 Beschrijf het probleem met woorden die over het gedrag van de zorgvrager gaan.
2 Beschrijf het probleem vanuit de zorgvrager, dus zoals deze het zelf beleeft.
3 Beschrijf het probleem zodanig dat er een doelstelling uit af te leiden valt.
4 Geef bij de omschrijving van het probleem de mogelijke oorzaak.

Stap 3 Aangeven doelgroep
Onder de doelgroep verstaan we de groep of persoon die we door middel van onze activiteit gericht op preventie en GVO willen bereiken omdat er sprake is van een (dreigend) gezondheidsprobleem.

Stap 4 Vaststellen doelstelling
Belangrijk bij het vaststellen van de doelstelling is dat je weet wat je wilt bereiken en dat je de beschikbare tijd in de gaten houdt.
Het formuleren van doelstellingen kan volgens de RUMBA-methode:
R = relevant ter zake doend
U = understandable in begrijpelijke taal geschreven
M = measurable meetbaar, toetsbaar
B = behavoriable concreet, waarneembaar gedrag
A = attainable haalbaar

Stap 5 Bepalen inhoud van een activiteit gericht op preventie en GVO
Bepaal wat er tijdens de voorlichting aan de orde moet komen om de doelstelling te kunnen bereiken. Je moet daarbij antwoord hebben op de volgende vragen:
- Schat je in dat de inhoud van de boodschap aansluit bij de reeds aanwezige kennis, houding en belangstelling van de persoon of de doelgroep?
- Sluit de inhoud aan bij de activiteit gericht op preventie en GVO?
- Zal de persoon/doelgroep de boodschap begrijpen? Wordt er niet te veel informatie in een keer aangeboden?
- Wordt er aandacht besteed aan de gunstige gevolgen van de gedragsverandering op zowel de korte als de lange termijn?
- Wordt er op een correcte manier voorlichting gegeven? Dat wil zeggen: wordt er niet te veel aandacht gericht op angst- en schuldgevoelens?
- Wordt de kern, het belangrijkste, van de boodschap herhaald? Belangrijk is dat de hoofdzaken herhaald worden, waardoor de kans op het 'aanvaarden' van de preventie en GVO-boodschap groter wordt.

Stap 6 Vaststellen van de voorlichtingsmethode
De manier waarop de inhoud van de voorlichtingsboodschap wordt overgebracht. Bijvoorbeeld een gesprek, videoband, film, folder, boek, lezing.

Stap 7 Uitvoering
De concrete preventie en GVO worden in praktijk gebracht.

Stap 8 Evaluatie van de activiteit gericht op preventie en GVO
Een voorlichtingsactiviteit moet altijd met een evaluatie worden afgesloten. Het belang van een evaluatie is dat deze informatie verschaft over hoe de desbetreffende activiteit is verlopen en of deze zinvol is geweest.

Preventie en GVO als deel van je beroep
Preventie en GVO zijn opgebouwd uit een aantal kennisgebieden, zoals:
- sociologie (maatschappelijk gedrag van groepen)
- psychologie (gedrag van individuen)
- biologie (leven in algemene zin; o.a. anatomie, fysiologie,
dier- en milieukennis
- pathologie (ziekteleer)
- epidemiologie (besmettelijke ziekten)
- voorlichtingskunde (het doelmatig overbrengen van informatie aan individuen en groepen)

Met name de voorlichtingskunde speelt een centrale rol voor de verzorgende, de andere kennisgebieden staan als het ware in dienst van jouw rol als voorlichter.
Je moet weten welke gedachten en gedragingen bij verschillende soorten mensen en groepen een rol spelen. Je moet je realiseren dat preventie en GVO betrekking hebben op lichamelijke, geestelijke en maatschappelijke gezondheid en dat deze elkaar voortdurend beïnvloeden.

Wat is gezondheid?
Preventie en GVO zijn dynamische begrippen. Soms zijn er aanpassingen op preventieve richtlijnen die er al zijn, soms krijgt met totaal andere inzichten.

Lichamelijke aandoeningen zijn vaak van grote invloed op het geestelijk welbevinden van de betrokken persoon. De sociale gevolgen kunnen heel groot zijn.
De overheid neemt een verantwoordelijkheid op zich op het gebied van de gezondheidszorg, maar de grootste verantwoordelijkheid ligt bij onszelf.

Gezondheid is sociaal, geestelijk en lichamelijk in goede conditie zijn en niet alleen afwezigheid van ziekte en/of zwakte.

Het belang van kennis en inzicht bij de uitvoering van preventie en GVO
Bij opgedane kennis uit onderzoeken probeert men inzicht te krijgen in de manier van leven van mensen.
- Waarom gedragen mensen zich op een bepaalde manier?
- Waarom vinden mensen dingen goed of slecht, verstandig of niet verstandig, gezond of niet gezond?

Bij de uitvoering van preventie en GVO heb je enig inzicht nodig in dergelijke gedragsprocessen. Dat geldt voor:
- jezelf, als persoon en als voorlichter
- de mensen in de directe omgeving van de zorgvrager
- alle groepen waarmee je te maken hebt (bewoners, patiënten enz.)

Om inzicht in gedragsprocessen te krijgen en achtergronden te begrijpen, besteden we aandacht aan zaken die van invloed zijn op je denken en handelen op het gebied van preventie en GVO.
- Leeftijd
- Woonomgeving
- Werkomstandigheden
- De tijd waarin je leeft
- De groep waarvan je deel uitmaakt
- De cultuur waartoe je behoort
- De opvoeding die je krijgt

Vormen van preventie
Er zijn drie vormen van preventie.
Primaire preventie
Dit betekent dat je alles doet om te voorkomen dat er iets gebeurt wat niet de bedoeling is.
Secundaire preventie
Dit betekent dat je in een vroeg stadium een ziekte of aandoening opspoort en behandelt, waardoor deze verholpen of beperkt kan worden.
Tertiaire preventie
Dit houdt in dat je de aandoening, handicap of ziekte zoveel mogelijk tracht te verzachten door revalidatie, medicijnen en meestal blijvende zorg en verpleging.

Samenvatting
In dit hoofdstuk hebben we de betekenis van preventie en GVO behandeld. We weten nu dat iedereen er zijn hele leven mee te maken heeft en dat het een belangrijk onderdeel is van een verzorgend beroep. Preventie en GVO spelen zich af op verschillende niveaus. Bi de uitvoering ga je systematisch te werk via een stappenplan. De kennis voor het uitvoeren van preventie en GVO komt uit verschillende vakgebieden en heeft betrekking op de lichamelijke, geestelijke en sociale gezondheid. De overheid heeft een verantwoordelijkheid met betrekking tot de maatschappelijke gezondheid, en daarnaast heeft ieder individu zijn eigen verantwoordelijkheid. Tot slot zagen we het belang in van enig inzicht in gedragsprocessen.